De Patriarchale Boodschap voor de Indictie (Begin van het Kerkelijk Jaar)

† BARTHOLOMAIOS
DOOR DE GENADE VAN GOD AARTSBISSCHOP VAN CONSTANTINOPEL,
NIEUW-ROME, EN OECUMENISCH PATRIARCH
MOGEN DE GENADE, DE VREDE EN DE BARMHARTIGHEID
VAN ONZE HEER, GOD EN VERLOSSER JEZUS CHRISTUS,
BRON VAN DE HELE SCHEPPING,
MET DE VOLLEDIGE KERK ZIJN

* * *

Zeer geëerde broeders hiërarchen en gezegende kinderen in de Heer, 

Door de genade van God, de schenker van alle goeds, beginnen wij vandaag aan het nieuwe kerkelijke jaar, waarbij wij dank betuigen en met psalmen, hymnen en geestelijke liederen de start ervan vieren. Deze eerste dag staat in het teken van de „Dag van gebed voor de bescherming van het natuurlijke milieu”. 

De hedendaagse ecologische crisis is, in al haar dimensies, een crisis van de vrijheid van de mens, van zijn religie en filosofie, van zijn ethos en zijn beschaving. Zij wordt voorafgegaan door de ‘verkeerde verandering’ van onze vrijheid, door onze breuk met, en het ons afkeren van de Bron van het Leven, met als gevolg destructief gedrag ten opzichte van het natuurlijke milieu. Wij zijn zeer dankbaar dat de baanbrekende initiatieven en interventies van het Oecumenisch Patriarchaat, die sinds 1989 ononderbroken zijn voortgezet tot op de dag van vandaag, niet alleen de spirituele dimensies van de ecologische kwestie aan het licht hebben gebracht, maar ook nieuwe wegen en perspectieven hebben geopend om deze aan te pakken. De congressen over ecologie, de daarmee samenhangende interchristelijke en interreligieuze dialogen, de concrete voorstellen van de Grote Kerk op milieugebied, de aandacht voor de sociale dimensies en de gevolgen van de ecologische crisis, evenals vele andere initiatieven van deze aard, vormen een krachtig milieu-initiatief. Dit benadrukt de dringende noodzaak van een “copernicaanse omwenteling” in ons begrip van het idee van vooruitgang en in de houding van de mensheid ten opzichte van de natuur, evenals in de manier waarop actoren uit de politiek, de economie en het maatschappelijk leven handelen, van de kerken en religies, van wetenschap en technologie, en ook op het gebied van de opvoeding van de nieuwe generaties. 

Wij zullen, zowel in woord als daad, de ecologische boodschap van de heilige Grote Kerk van Christus blijven uitdragen, evenals de milieuvriendelijke dynamiek van de eucharistische, ascetische en lofprijzende relatie met de schepping, waarbij wij steeds benadrukken dat diepgaand theologisch onderzoek nodig is om de authentieke ecologische boodschap van ons orthodox geloof en onze orthodoxe traditie te verduidelijken, ten behoeve van de “zeer goede” schepping. 

Wij zijn ervan overtuigd dat het belichten van de religieuze en morele dimensies van de ecologische dreiging zal leiden tot het besef van het fundamentele belang van ‘ecologische verantwoordelijkheid’. Ten slotte moet de mens ophouden te handelen alsof hij van niets weet en voorgoed afstappen van de illusie dat de planeet Aarde de door de mens veroorzaakte aantastingen en vernietigingen voor onbepaalde tijd zou kunnen verdragen en overwinnen, alsof de natuur uit zichzelf de kracht zou hebben om zich onbeperkt te vernieuwen. De ethiek van verantwoordelijkheid ten aanzien van de bescherming van het natuurlijke milieu moet tot uiting komen op mondiaal, nationaal, lokaal en persoonlijk niveau. We herhalen het nogmaals: de ontwikkeling van ecologische verantwoordelijkheid vormt een ‘categorisch imperatief’ voor de mensheid, die geconfronteerd wordt met de grootste bedreiging waarmee zij in haar hele geschiedenis ooit te maken heeft gehad. 

Onder de heerschappij van het antropologische model dat wordt vertegenwoordigd door de “dwaze rijke” uit het Evangelie (Lc 12, 17-21), die zegt: „Ik zal mijn graanschuren afbreken en grotere bouwen, dan kan ik daarin al het graan en mijn andere goederen opslaan”, en vervolgens: “Man, je hebt een grote rijkdom liggen, voor vele jaren; rust nu uit, eet, drink en geniet ervan”, is het duidelijk dat de mensheid haar toekomst in gevaar brengt en haar eigen ‘huis’ vernietigt. De ‘zonden van de moderniteit’ van de mensheid hebben nieuwe scheidingen en breuken tussen mens en natuur veroorzaakt, en blijven dat doen. De hedendaagse ‘godmens’ zet de ‘geocide’ voort; hij negeert elke maat en elke grens in naam van geopolitieke strategieën en economische belangen, van consumentisme en de bevrediging van in wezen onverzadigbare behoeften, maar ook, dieper nog, vanwege innerlijke, existentiële en axiologische omwentelingen. De gevolgen van een wereldwijde overheersing door de drang om de natuur te manipuleren, te instrumentaliseren en uit te buiten, zullen tragisch zijn voor het leven op onze planeet. 

De geleidelijke aanvaarding en officiële erkenning van 1 september door de christelijke wereld als Dag van de bescherming van het natuurlijke milieu is vandaag van bijzonder belang, als symbool en concrete uitdrukking van het bevorderen van de eenheid onder christenen. Anderzijds vormt de verheerlijking van de Schepper van de gehele schepping”, aan het begin van de Indictie, in onze liturgische traditie een kostbaar erfgoed, in die zin dat zij ons uitnodigt en aanspoort tot eerbied voor de schepping, die de gevolgen ondervindt van de ondoordachte aantastingen waarvan zij het slachtoffer is door toedoen van de mens. 

Zeer eerbiedwaardige broeders en zeer geliefde kinderen in de Heer, 

Het respecteren van de fundamentele pijlers van de ecologische cultuur kan de destructieve tendensen ten aanzien van het milieu afremmen en ‘de onontkoombare weg’ naar duurzame ontwikkeling openen. Meer in het algemeen heeft de mensheid behoefte aan een consensus rond een gemeenschappelijk fundament van fundamentele waarden die, in een wereld die gekenmerkt wordt door breuken en polarisaties, als kompas kan dienen voor haar weg naar de toekomst. Wij beschouwen het principe van solidariteit als de spil van dit geheel van waarden, als factor van medeverantwoordelijkheid, dialoog en oprechte wederkerigheid, in combinatie met de collectieve verantwoordelijkheid om het natuurlijke milieu te beschermen. Zowel de concrete eerbied voor de heiligheid van de menselijke persoon als de zorg voor de integriteit van de schepping vormen, vanuit christelijk oogpunt, essentiële uitingen van de eucharistische verwezenlijking van de Kerk en van de oproep aan de mens om ‘priester’ van de schepping te worden. 

In deze geest, in de hoop dat het nieuwe kerkelijk jaar gelukkig en vruchtbaar mag zijn in goede werken die God welgevallig zijn, roepen wij over u allen, door de gebeden en de voorspraak van de Allerheiligste Moeder van God, de Allerheiligste – wier allerheiligste icoon wij vroom vereren in de patriarchale kerk en die wij kussen ‘met onze lippen, ons hart en onze wil’ – de genade en barmhartigheid van onze Heer, God en Verlosser Jezus Christus. Moge Zijn allerheiligste naam gezegend en verheerlijkt worden, nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen. Amen! 

1 september 2026 
† Bartholomaios van Constantinopel 
Vurig voorbidder voor u tot God.