Nederlands
Français
Ελληνικά
English
Tiende jaarlijkse Synaxis van de Clerus van het Orthodox Aartsbisdom van België en Exarchaat van Nederland en Luxemburg
«De Orthodoxie tussen fundamentalisme en relativisme»
Van 28 tot 30 oktober 2026 vond in La Roche-en-Ardenne (België) de tiende jaarlijkse Synaxis van de Clerus plaats van het Orthodox Aartsbisdom van België en Exarchaat van Nederland en Luxemburg (Oecumenisch Patriarchaat), onder het voorzitterschap van Zijne Eminentie Metropoliet Athenagoras van België.
Gedurende drie dagen kwamen geestelijken uit de drie Beneluxlanden samen in een geest van gebed, broederlijkheid en kerkelijke verbondenheid, om zich gezamenlijk te verdiepen in verschillende theologische en pastorale vraagstukken waarmee de Orthodoxe Kerk in de hedendaagse samenleving wordt geconfronteerd.
Het thema van dit jaar, «De Orthodoxie tussen fundamentalisme en relativisme», sloot aan bij de bezinning tijdens de Synaxis van 2025, die gewijd was aan het onthaal en de integratie van nieuwe gelovigen in de Orthodoxe Kerk. Ditmaal stond de vraag centraal hoe men ten volle trouw kan blijven aan de Traditie van de Kerk, zonder te vervallen in de uitwassen van religieus fundamentalisme of in de verleidingen van het relativisme.
De drie uitgenodigde gastsprekers waren Zijne Excellentie Bisschop Ambrosios van Argyropolis (Orthodox Aartsbisdom van Duitsland), priestermonnik Antipas Karyotis (Athosberg) en de eerwaarde professor John Behr (Aberdeen en Nijmegen).
De Synaxis werd op woensdag 28 oktober geopend met een gebed en de voorlezing van de boodschap van Zijne Alheiligheid de Oecumenische Patriarch Bartholomeos, gericht aan Metropoliet Athenagoras en alle deelnemers. In zijn boodschap onderstreepte de Patriarch het belang van dergelijke broederlijke ontmoetingen voor de geestelijke herbronning van de clerus en de verdieping van zijn pastorale opdracht. In zijn beschouwing over het thema van de Synaxis herinnerde Zijne Alheiligheid eraan dat fundamentalisme en relativisme, hoewel zij op het eerste gezicht elkaars tegenpolen zijn, beide afbreuk doen aan de waardigheid van de menselijke persoon: het eerste door zijn vrijheid te beperken, het tweede door zijn verhouding tot de waarheid te verzwakken. De Orthodoxe Kerk, zo benadrukte hij, zoekt geen compromis tussen deze twee uitersten, maar getuigt van de waarheid in Christus, die beleefd wordt in vrijheid en in de gemeenschap van de liefde. Hij verklaarde onder meer: «De liefde relativeert de waarheid niet, maar openbaart haar levengevende kracht.» De Patriarch wees tevens op de verantwoordelijkheid van de priesters, die geroepen zijn geestelijke begeleiders en degelijk gevormde theologen te zijn, in staat om de gelovigen, en in het bijzonder de jongeren, te begeleiden in hun zoektocht naar zin en hoop. In de multiculturele context van de Benelux moedigde hij de orthodoxe gemeenschappen aan om plaatsen van gebed, gastvrijheid en solidariteit te worden, waar de verscheidenheid aan talen en achtergronden haar eenheid vindt in het gemeenschappelijke geloof. Tot slot feliciteerde Zijne Alheiligheid Metropoliet Athenagoras van harte met zijn pastorale inzet en zijn voortdurende zorg voor de vorming van de clerus. Tevens bracht hij de erkentelijkheid van de Moederkerk tot uitdrukking jegens de priesters voor hun trouw en hun dienstwerk.
Na de voorlezing van de patriarchale boodschap hield Zijne Eminentie Metropoliet Athenagoras zijn openingstoespraak. Hij verwelkomde de gastsprekers en de aanwezige geestelijken en herinnerde aan het belang van deze jaarlijkse ontmoeting als uitdrukking van de eenheid van het Aartsbisdom en zijn verbondenheid met de Moederkerk van Constantinopel. In zijn toespraak wees de Metropoliet op twee gevaren die het kerkelijk leven vandaag bedreigen: enerzijds een fundamentalisme dat het geloof dreigt te herleiden tot een star geheel van voorschriften en uitsluitingen, en anderzijds een relativisme dat de evangelische boodschap van haar wezenlijke inhoud dreigt te ontdoen. Hij herinnerde eraan dat de authentieke Orthodoxie niet bestaat in een compromis tussen deze twee uitersten, maar in het zoeken naar de «koninklijke weg» van de geestelijke onderscheiding, waarbij waarheid onlosmakelijk verbonden blijft met liefde, vrijheid en nederigheid. Daarbij verwees hij onder meer naar de aansporing van de apostel Paulus om «de waarheid te betrachten in liefde» (Ef. 4,15). De Metropoliet benadrukte eveneens het belang van de kerkelijke eenheid, de synodaliteit en het respect voor het bisschoppelijk gezag. Hij herinnerde eraan dat trouw aan de Traditie geen rechtvaardiging kan vormen voor individuele initiatieven die indruisen tegen de canonieke orde van de Kerk. Bij de bespreking van enkele concrete pastorale vraagstukken, waaronder de verschillende wijzen waarop niet-orthodoxe christenen in de Orthodoxe Kerk worden opgenomen en de viering van het doopsel van kinderen, onderstreepte hij de noodzaak van een begeleiding die gekenmerkt wordt door onderscheidingsvermogen, verantwoordelijkheid en barmhartigheid. Ten slotte herinnerde hij eraan dat de Orthodoxe Kerk in de Benelux zich niet mag beperken tot het bewaren van nationale of culturele identiteiten, maar bovenal een levende eucharistische gemeenschap moet zijn, die openstaat voor allen die Christus zoeken.
Tijdens de eerste dag werd ook «Filoxenia», de centrale liefdadigheids-vereniging van het Aartsbisdom, voorgesteld en kregen de deelnemers de gelegenheid nader met elkaar kennis te maken.
De eerste conferentie werd verzorgd door priestermonnik Antipas Karyotis(Athosberg), met als thema «De Orthodoxie tussen fundamentalisme en relativisme: de koninklijke weg onderscheiden». Aan de hand van de Heilige Schrift en de patristische traditie toonde de spreker aan hoe deze twee tegengestelde stromingen elk op hun eigen wijze het risico inhouden de mens te verwijderen van de authentieke ervaring van de waarheid in Christus. De «koninklijke weg», zo legde hij uit, is geen gematigde tussenpositie tussen twee uitersten, maar een overstijgen ervan door geestelijke onderscheiding, innerlijke vrijheid en persoonlijke gemeenschap met God. De christelijke waarheid kan niet worden herleid tot een ideologie of een geheel van abstracte formuleringen: zij is een werkelijkheid die beleefd wordt in de relatie met Christus.
Op donderdag 29 oktober hield Zijne Excellentie Bisschop Ambrosios van Argyropolis (Orthodox Aartsbisdom van Duitsland), na de dienst van de Metten, een conferentie onder de titel «De levende Traditie: trouw, onderscheiding en vernieuwing». Hij belichtte het levende en dynamische karakter van de kerkelijke Traditie, die niet bestaat in een onveranderlijke bewaring van het verleden, maar in de werkzame aanwezigheid van de Heilige Geest in het leven van de Kerk. Onder verwijzing naar onder meer het gedachtegoed van vader John Meyendorff benadrukte hij de noodzaak om een onderscheid te maken tussen de Heilige Traditie en de verschillende menselijke en historische tradities. Werkelijke trouw aan het apostolische geloof sluit vernieuwing niet uit, op voorwaarde dat deze geworteld blijft in de authentieke ervaring van de Kerk en in de continuïteit van haar geloof.
Vervolgens werden de deelnemers verdeeld in taalgroepen, waar zij de gelegenheid kregen om met de gastsprekers dieper op de behandelde thema’s in te gaan en pastorale ervaringen uit de verschillende parochies van het Aartsbisdom uit te wisselen.
De namiddag was gewijd aan een rondetafelgesprek over drie bijzonder actuele vraagstukken. Zijne Excellentie Bisschop Ioakim van Apollonia behandelde de verhouding tussen geestelijk gezag en persoonlijke vrijheid in de hedendaagse pastoraal. Archimandriet Filadelfos Kafalis, vicaris-generaal, lichtte de verschillende canonieke wijzen toe waarop niet-orthodoxe christenen in de Orthodoxe Kerk kunnen worden opgenomen, terwijl vader Barnabas Genbruggeinging op de uitdagingen bij het doorgeven van het geloof aan de jongere generaties. Daarbij benadrukte hij de noodzaak om het geloof door te geven zonder het op te dringen, en om mensen te verwelkomen zonder in relativisme te vervallen.
Deze uiteenzettingen gaven aanleiding tot levendige gedachtewisselingen, die werden voortgezet in de verschillende taalgroepen. De voornaamste bevindingen werden vervolgens aan alle deelnemers voorgesteld.
Op vrijdag 30 oktober hield de eerwaarde professor John Behr, na de Metten, de derde conferentie, getiteld «De pastorale uitdaging in een pluralistische samenleving». Vanuit een diepgaande Bijbelse en patristische benadering toonde hij aan dat de Orthodoxie zich niet eenvoudigweg halverwege tussen fundamentalisme en relativisme bevindt, maar haar ware fundament vindt in het mysterie van het Kruis van Christus. De christelijke waarheid is geen ideologisch systeem dat aan anderen kan worden opgelegd: zij openbaart zich in de persoon van de gekruisigde Christus en komt tot uitdrukking in de liefde die zichzelf wegschenkt. Het pastorale dienstwerk is dan ook geroepen van deze waarheid te getuigen met nederigheid, in een geest van dienstbaarheid, zelfopoffering en eerbied voor iedere menselijke persoon.
De werkzaamheden werden voortgezet met gedachtewisselingen over verschillende praktische vraagstukken betreffende het leven en de organisatie van de parochies en de pastorale begeleiding van de gelovigen. Tijdens een afzonderlijke bijeenkomst met zijn geestelijken besprak Metropoliet Athenagoras diverse aangelegenheden met betrekking tot het kerkelijk bestuur, de canonieke discipline en de pastorale samenwerking binnen het Aartsbisdom.
De Synaxis werd afgesloten met een algemene gedachtewisseling, waarbij de drie gastsprekers de gelegenheid kregen om vragen van de deelnemers te beantwoorden en hun laatste beschouwingen te delen.
Aan het einde van deze drie dagen kwam een gemeenschappelijke overtuiging naar voren: de Orthodoxe Kerk is geroepen om ten volle trouw te blijven aan haar apostolische geloof en tegelijk open te staan voor de hedendaagse mens, zonder te vervallen in de starheid van het fundamentalisme of haar eigen identiteit te verzwakken door relativisme. Geestelijke onderscheiding, eucharistische gemeenschap, persoonlijke vrijheid, liefde en pastorale verantwoordelijkheid kwamen naar voren als wezenlijke dimensies van het orthodoxe getuigenis in de wereld van vandaag.
In zijn slotwoord dankte Zijne Eminentie Metropoliet Athenagoras de drie gastsprekers van harte voor de rijkdom van hun bijdragen, evenals alle geestelijken voor hun actieve deelname en de broederlijke geest die deze ontmoeting had gekenmerkt.
De tiende Synaxis van de Clerus werd besloten met een gemeenschappelijk gebed, in de hoop dat de bezinning en de gedachtewisselingen van deze dagen mogen bijdragen tot de versterking van de kerkelijke eenheid en de hernieuwing van de pastorale opdracht van de Orthodoxe Kerk in België, Nederland en Luxemburg.