Theofanie in Nijmegen (Nederland)

Ter gelegenheid van het feest van de Theofanie bracht Zijne Eminentie Metropoliet Athenagoras van België en Exarch van Nederland en Luxemburg op zaterdag 10 januari 2026 een bezoek aan de parochie van de heilige Theofano in de stad Nijmegen.

De Goddelijke Liturgie, gevolgd door de Grote Waterwijding, werd gevierd in de historische Sint-Niklaaskerk, gebouwd in het begin van de 13e eeuw. De kerk maakte deel uit van de middeleeuwse burcht en het kasteel van de gouverneur van de regio en behoort vandaag tot de belangrijkste monumenten van de stad Nijmegen. Tijdens de grote feesten van de Twaalf Dagen en Pasen wordt zij ter beschikking gesteld aan de orthodoxe parochie van de heilige Theophano.

De orthodoxe aanwezigheid in de stad gaat terug tot het midden van de vorige eeuw toen de economische migratie uit Griekenland op gang kwam.

In die tijd kwam de verantwoordelijke voor de orthodoxe gelovigen in Nederland, archimandriet Maxime Mastichis (later bisschop van Evmenia), af en toe naar Nijmegen om de Goddelijke Liturgie te vieren en in de pastorale behoeften van de gelovigen te voorzien. Later werd deze taak overgenomen door de priesters van de parochie van de Boodschap aan de Moeder Gods in Utrecht, totdat metropoliet Athenagoras werd gekozen en de parochie gewijd aan de heilige Theophano officieel werd opgericht en georganiseerd.

De beschermheilige van de parochie is de heilige Theophano de Koningin, echtgenote van de Byzantijnse keizer Leo VI de Wijze, wier heilige stoffelijke resten worden bewaard in de patriarchale kathedraal van de Heilige Georgios in de Phanar. De heilige draagt dezelfde naam als de Byzantijnse prinses Theophano Skleraina, nicht van keizer Johannes Tsimiskis, die trouwde met de keizer van het Heilige Roomse Rijk, Otto II.

Theophano, bekend als “de Griekse”, stierf in 991 in Nijmegen, nadat ze een sterke Byzantijnse invloed op het Westen had uitgeoefend en een beslissende bijdrage had geleverd aan de culturele en artistieke renaissance van Saksen.

Sinds oktober 2020 worden de liturgische en pastorale behoeften van de gelovigen verzorgd door de vicaris-generaal van het aartsbisdom, die sinds 2023 wordt bijgestaan door een plaatselijke geestelijke uit de parochie zelf. Tegenwoordig viert de parochie de diensten in een kapel die van de gemeente wordt gehuurd, met twee keer per maand diensten in het Grieks en het Nederlands.

Na afloop van de diensten sprak metropoliet Athenagoras over de theologische betekenis van het grote feest van de Theofanie, het hoogtepunt van de heilige Twaalf dagen. Hij dankte de priesters, de voorzangers en de leden van de parochieraad voor hun inzet en wenste de gelovigen een gelukkig nieuwjaar. Daarna volgde een receptie, gevolgd door de zegening van het Basiliusbrood van de parochie.